صائن الدين على بن تركه
112
عقل و عشق يا مناظرات خمس ( فارسى )
عين حال اصالت را به عقل نمىدهد ، بيت المقدس را خاستگاه عقل مىداند ، لكن جانب غربى آن را نه طرف شرقى . ص 29 ، س 15 : كه زاد راهروان . . . : مصراعى است از حافظ : دع التكاسل تغنم فقد جرى مثل * كه زاد راهروان چستى است و چالاكى ص 29 ، س 16 : غُدُوُّها شَهْرٌ . . . : ( السبأ 34 / 12 ) وصف سرعت بادى است كه تحت فرمان سليمان بود . « غدوّ » از بامداد تا ظهر است و « رواح » از ظهر تا عصر . سرعت باد چنان بود كه از صبح تا ظهر به قدر يك ماه مسافت مىپيمود و از ظهر تا عصر يك ماه ديگر ، يعنى در طول يك روز بهاندازهء دوماهه راه مىرفت . ص 30 ، س 5 : چه مستى است . . . : بيتى است از حافظ . ديوان حافظ تصحيح قزوينى ، نسخه بدلهاى G , I و J را تأييد مىكند . ص 30 ، س 7 - 9 : شعر از خسرو و شيرين نظامى ، صص 361 - 362 است . ص 30 ، س 19 : حشمنشين رمز اعراض هستند در برابر ذات و جوهر ؛ چون نغمه از جنس صوت و مسموعات است و مسموعات يك دسته از كيفيات محسوس هستند جزء اعراض نهگانه محسوب مىشوند و به اين اعتبار حشمنشين شدهاند . حشمنشين بودن به اعتبار ديگرى هم قابل توجه است : اعراض دو گونهاند ؛ قارّ الذات كه اجزاء آن در وجود گرد آيد مثل سپيدى و سياهى ؛ و غير قارّ الذات كه اجزاء آن در وجود گرد نيايد مانند حركت و سكون ( نگاه كنيد به : تعريفات ، جرجانى ، ذيل عرض ) . از آنجا كه صوت از نوع دوم است و اجزائش در وجود گرد نمىآيد ، صفت كوچنشينى به آن داده شده است . ص 31 ، س 1 : ما دوازده برادريم : به احتمال قوى رمز مقامهاى دوازدهگانهء موسيقى است : راست ، شباب ، بوسليك ، عشاق ، زير بزرگ ، زير كوچك ، حجاز ، عراق ، زنگله ، حسينى ، رهاوى ، نوا . در منابع مختلف ، نام اين دوازده مقام اندكى با هم تفاوت دارد ( نگاه كنيد به : لغتنامهء دهخدا ، ذيل مقام ) . ص 31 ، س 7 : بيست و هشت سر : رمز حروف بيست و هشتگانهء الفباى عربى است . عبارتهاى بعد ، اشاره به خط دارد . « پيران » ، خطوط قديمى مثل سريانى و يونانى است و « جوانان » كه زمان پيامبر اسلام را دريافتهاند ، خط عربى است كه از نظر تاريخى متأخر است .